BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

Çekirdeğin Yapısı ve Görevleri

-Çekirdek, içerdiği DNA nedeni ile hücrenin yönetim merkezidir.

-Prokaryotlar gibi çekirdeksiz hücreler de vardır. Fakat bu hücrelerde yönetimi sağlayan DNA, sitoplazmada bulunur.

-Çekirdek, birçok hücrede bir tanedir. Bazı hücrelerde çekirdek sayısı birden fazla olabilir. (Kas hücreleri, mantar hücreleri gibi)

 

-Amiplerle yapılan deneyler, çekirdeğin hücre hayatı için gerekli olduğunu ortaya koymuştur.

-Çekirdeği çıkarılan bir amibin ve çıkarılan çekirdeğin uygun şartlarda bekletilmesine rağmen, yaşamadığı gözlenmiştir.

 

 

-Amip yandaki şekildeolduğu gibi bölündüğünde çekirdeğin bulunmadığı sitoplazma parçası ölürken çekirdeğin bulunduğu sitoplazma parçasının yaşamaya devam ettiği gözlenmiştir.

 

SONUÇ: Hücre canlılığının devam etmesi için sitoplazma ve çekirdek bir arada bulunmalıdır.

-Çekirdeğin üç temel görevi vardır.

- DNA’daki bilgilere göre üretilen enzim ve hormonlarla (işlevsel proteinlerle) hücreyi yönetir.

- Depoladığı bilgileri hücre bölünmesi ile yeni hücrelere aktarır.

-Canlılardaki farklı kalıtsal özellikleri oluşturur.

-Bir çekirdek 4 bölümden oluşur.

1. Çekirdek zarı (Karyolemma) 

2. Çekirdek plazması (Karyoplazma)

3. Çekirdekçik (Nukleolus) 

4. Kromatin iplik ve kromozomlar

Şekil: Çekirdek ve bölümleri

               

1.Çekirdek zarı

-Çekirdek hücrenin diğer kısımlarından bir zar ile ayrılır.

-Zar, çekirdeğe şekil ve direnç kazandırır.

-Çekirdek zarı hücre bölünmesi sırasında kaybolur (çözünür), bölünme tamamlandıktan sonra yeniden oluşur.

-Çift katlı yapıdadır ve hücre organellerinden ER ile bağlantılıdır.

-Çekirdek zarının dış yüzeyinde ribozomlar yer alır.

-Zar üzerinde, por adı verilen geçitler bulunur. Bunlar hücre zarındaki porlardan büyüktür.

-Porlar, RNA, ATP ve protein gibi büyük (polimer) moleküllere geçirgendir.

2. Çekirdek plazması (Karyoplazma)

-Çekirdek içini dolduran sıvıdır. Sitoplazmanın devamı gibidir, ancak çözünmüş madde ve nükleik asitler bakımından daha yoğundur. Bu yapı içinde protein, enzim ve mineral maddeler de bulunur. İçinde kromatin iplikler ve çekirdekçik yer alır.

3. Çekirdekçik (Nukleolus)

-Bir zarla çevrili değildir.  Yapısında DNA, RNA ve protein bulunur. Çekirdekçikte rRNA sentezlenir ve proteinlerle birleştirilerek ribozomun alt birimleri oluşturulur.

 

Prokaryotik hücrelerde çekirdekçik olmadığı için ribozomun alt birimleri sitoplazmada üretilir.

 

-Çekirdekçiğin büyüklüğü ve sayısı, canlının türüne ve hücrenin büyüme evresine göre değişir.

-Protein sentezinin daha yoğun olduğu hücrelerde çekirdekçiğin daha büyük olduğu görülmektedir. Çekirdekçik, hücre bölünmesi sırasında çözünür, daha sonra yeniden oluşur.

4. Kromatin iplik ve kromozomlar

-Çekirdekte bulunan DNA histon denilen proteinlerle birlikte kromatin adı verilen yapıyı oluşturur.

-Hücre bölünmesi sırasında bu kromatinler, kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur.

-Kromozomlar birbirinin kopyası iki kromatit içerir. Çünkü, DNA zinciri bölünme öncesi eşlenmiştir.

-Canlının kalıtsal karakterlerini taşıyan kromozomlar hücrelerde türe özgü sayıda bulunur.

-Örneğin insanda 46, nilüferde 160, köpekte 78 kromozom vardır.

 

Partenogenez ile çoğalan bazı canlılar hariç, aynı tür bireylerin kromozom sayıları aynıdır. Ancak kromozom sayıları aynı olan bireylerin aynı tür olduğu kesin değildir.      Mesela insan, siyah moli balığı ve kurtbağrı ağacı 46’şar kromozom taşır. Ancak birisi insan, birisi hayvan, birisi de bitkidir.

 

-Canlıların gelişmişliği ile kromozom sayıları arasında doğrudan bir ilişki de yoktur. Örneğin insanda kromozom sayısı 46 iken, damarlı tohumsuz bir bitki olan eğrelti otunda 500 tane kromozom bulunur.

-Canlıların benzerliği konusunda en önemli kriter, DNA şifrelerinin (gen dizilimlerinin) benzer olmasıdır.

-Gen, belirli sayıda (yaklaşık 1500) nükleotitten oluşan ve en az bir proteinin veya RNA’nın sentezinden sorumlu DNA parçasıdır.

 

-Lizozom, kloroplast ve kontraktil koful faaliyeti osmotik basıncın artmasına, turgor basıncının azalmasına neden olurlar.

 

Prokaryot ve ökaryot hücrelerin karşılaştırılması

Hücresel Yapılar

Prokaryot

Ökaryot

Bakteri Hücresi

Bitki Hücresi

Hayvan Hücresi

Hücre Zarı

Bulunur.

Bulunur.

Bulunur.

Hücre Duvarı

 

Bulunur. Peptidoglikan içerir.

 

Bulunur.

Selüloz içerir.

 

Bulunmaz.

Çekirdek Zarı

Bulunmaz.

Bulunur

Bulunur

Çekirdekçik

Bulunmaz

Bulunur

Bulunur

DNA şekli

Halkasal

Doğrusal

Doğrusal

Sentriyol

Yok

Genelde yok

Basit bitkilerde var

Genelde var

Lizozom

Yok

Yok

Basit bitkilerde fitolizozom var

Var

Koful

Yok            

Var

Var

Kapsül

Bazılarında var

Yok

Yok

Plazmit

Genelinde var

Yok       

Yok

Depo karbonhidrat

Glikojen

Nişasta

Glikojen

Endospor oluşturma

Bazılarında var

Yok

Yok

Herhangi bir Organelde Oluşan Problemin Hücreye Olası Etkileri

-Hücresel yapılarda meydana gelen bozukluklar çeşitli kalıtsal hastalıklara yol açabilir.

-Örneğin Tay-Sachs hastalığı lizozomların görevlerini yapamaması sonucu ortaya çıkar.

-Kistik fibroz ise hücre dışına fazla miktarda klor iyonunun atılması sonucunda meydana gelir. Bu hastalıkların ikisi de bireyin çok erken yaşlarda hayatını kaybetmesine neden olur.

-Yine mitokondri DNA’sındaki mutasyonlar sebebiyle insanlarda LHON sendromu, Leigh Sendromu ve Kearns-Sayre sendromu gibi kalıtsal hastalıklar da görülebilir.

Bu konunun tamamına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

Sitoplazma ve Organeller (Ribozom, Lizozom, Golgi Cisimciği, Endoplazmik Retikulum, Koful, Mitokondri, Kloroplast, Kromoplast, Lökoplast, Peroksizom, Sentrozom (Sentriyoller), Hücre İskeleti, Çekirdek) (Hücre-4)


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR