BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

HÜCRENİN TARİHİ GELİŞİMİ, HÜCRE TEORİSİ, PROKARYOT ve ÖKARYOT HÜCRE (HÜCRE-1)

9. SINIF ÜNİTE, KONU, KAZANIM VE AÇIKLAMALARI

9.2.1. Hücre

9.2.1.1.  Hücre teorisine ilişkin çalışmaları açıklar.

a. Hücreye ilişkin bilgilere tarihsel süreç içerisinde katkı sağlayan bilim insanlarına (Robert Hooke, Antonie van Leeuwenhoek, Matthias Schleiden, Theodor Schwann ve Rudolf Virchow) örnekler verilir. Ancak bu isimlerin ezberlenmesi ve kronolojik sırasının bilinmesi beklenmez.

b. Mikroskop çeşitleri ve ileri görüntüleme teknolojilerinin kullanmasının hücre teorisine

katkıları araştırılır.

Hücreye ilişkin bilgilere tarihsel süreç içerisinde katkı sağlayan bilim insanları ve katkıları

Yıllar

Bilim İnsanları

Katkıları

1665

Robert Hooke

Ölü mantar dokusunda içi boş odacıklar gördü. Bu boş odacıklara hücre adını vererek hücre kavramını ilk kez kullandı.

1675

A. Van Leeuwenhoek

Çağına göre modern sayılabilecek bir mikroskop geliştirdi.

1838

Matthias I. Schleiden

Bitkilerin hücrelerden oluştuğunu belirtti.

1839

Theodore Schwann

Hayvanların hücrelerden oluştuğunu belirtti.

1830-1840

T.Schwann, M. I. Schleiden

Bugün geçerliliğini koruyan hücre teorisini ortaya attılar.

1855

Rudolph Wirchow

Bütün hücrelerin daha önce var olan başka bir hücreden meydana geldiğini açıklamıştır.

1858

Rudolph Virchow

Tüm canlıların hücrelerden meydana geldiğini ve bunların bölünerek yeni hücreler oluşturduğunu ileri sürerek hücre hakkında önemli bilgiler vermiştir.

1869

Friedrich Miescher

Çekirdek asitleri olarak da bilinen nükleik asitler, som balığının sperm hücrelerinin çekirdeklerinde görülmüştür.

1933

Max Knoll ve Ernst Ruska

İlk elektron mikroskobunu yapmışlardır.

1953

Watson ve Francis Crick

DNA’nın çift sarmal yapıda olduğu ileri sürüldü.

1972

Singer ve G.Nicholson

Hücre zarının yapısı “Akıcı Mozaik Zar Modeli” ile açıklandı.

Mikroskop çeşitleri ve ileri görüntüleme teknolojilerinin kullanmasının hücre teorisine katkıları

-17. yüzyılda Leeuwenhoek lensler üzerine yaptığı geliştirmeler ve ayarlamalarla hücreyi incelemeye olanak sağlayan ışık mikroskobunu geliştirdi. Onunla yaklaşık olarak aynı zamanlarda Robert Hooke, Leeuwenhoek’in mikroskop tasarımından biraz daha farklı bir mikroskop tasarladı.

-Mikroskopla birlikte, insanoğlu çıplak gözle göremediği yapıları inceleyebilme olanağına kavuştu. Tüm canlıları oluşturan temel birim olan hücrenin keşfi de mikroskobun gelişimi ile mümkün olmuştur.

-Hooke 1665 yılında incelediği ölü mantar dokusunda içi boş odacıklar gördü. Bu boş odacıklara hücre adını verdi. Aslında bu odacıklar boşluklar değil, bitki hücrelerinin etrafını saran cansız hücre çeperlerinin oluşturduğu odacıklardır.

-Anton van Leeuwenhoek geliştirdiği mikroskopla bakterileri, maya mantarlarını ( Saccharomyces uvarum- Sakaromise uvarum), bir damla sudaki canlılığı, kılcal damarlarda kanla dolaşan parçacıkları ilk defa gözlemleyip tanımlamıştır.

-1830’larda geliştirilen ve daha iyi görüntü veren mercekler sayesinde İngiliz botanikçi Robert Brown, bitki hücrelerini incelemiş ve hepsinde yuvarlak bir yapının ortak olduğunu tespit etmiştir. Bu yapıya çekirdek (nukleus) adını vermiştir.

-Bilimsel araştırmalarda ise incelenen nesnenin yüz binlerce kez büyütülebilmesi ancak elektron mikroskoplarının geliştirilmesiyle sağlanmıştır. Elektron mikroskobunun sağladığı bu teknolojik avantaj bilim insanlarını hücrenin yapısı hakkında daha detaylı bilgilere ulaştırmıştır.

-Bilim ve teknoloji alanında yaşanan ilerlemeler sadece hücre yapısıyla ilgili çalışmaları değil, aynı zamanda hücrede meydana gelen kimyasal olaylar ve genetik materyaller konusundaki çalışmaları da hızlandırmıştır. Bütün bu gelişmeler hücrenin bir bütün olarak daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmuştur.

HÜCRE TEORİSİ

-1838 yılında Alman bilim insanı Mathias Schleiden bitkilerin hücrelerden oluştuğunu ortaya çıkarmıştır. Ertesi yıl da vatandaşı Thedor Schwann hayvanların hücrelerden oluştuğunu belirlemiştir. Bu iki bilim insanının birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkardığı bu bilgiler hücre teorisini doğurmuştur.

Hücre teorisi özet olarak:

-Bütün canlılar bir ya da birden çok hücreden oluşmuştur.

-Hücreler canlının yapısal ve işlevsel birimidir.

-Yeni hücreler var olan hücrelerin bölünmesi sonucunda meydana gelir.

-Hücreler kalıtım materyali (DNA ve RNA) taşır ve yeni hücrelere aktarır.

-Tüm metabolik olaylar hücrede gerçekleşir.

Hücrenin Yapısı

Hücreler yapılarına göre prokaryot ve ökaryot olmak üzere iki grupta incelenirler.

1. Prokaryot hücre: Zarla çevrili çekirdek ve zarlı organelleri bulunmayan hücrelerdir.

- Bakteriler, siyanobakteriler ve arkeler prokaryot hücre yapısına sahiptir.

- Prokaryot hücrelerin en belirgin özelliği, zarla çevrili bir çekirdek yapılarının olmamasıdır.

- Zarlı organeller de bulunmaz. Sadece organel olarak zarsız olan ribozom bulundururlar.

-Kalıtım materyalleri ise sitoplazma içerisinde dağınık olarak bulunur.

-Bu canlılardaki bütün metabolizma olayları, sitoplazma ve hücre zarındaki yapılarda gerçekleşir.

-Prokaryotik canlıların hepsi bir hücrelidir.

-Kemosentez olayını sadece prokaryotik canlılardan bakteriler ve arkeler gerçekleştirir.

2. Ökaryot Hücre: Çekirdek zarı ve zarlı organelleri bulunan hücrelerdir.  Zarsız organellere de sahiptirler. Örneğin bitkiler, hayvanlar, mantarlar ve protista grubunda incelenen canlıların yapılarını oluşturan hücreler ökaryot özelliğe sahiptir.

-Prokaryot ve Ökaryot Hücrelerin Benzer Yönleri

-Hücre zarının bulunması

-Sitoplazma sıvısının bulunması

-Kalıtım materyalinin bulunması

-Ribozom organelinin bulunması

PROKARYOT HÜCRE

ÖKARYOT HÜCRE

Ökaryotlardan önce oluşmuştur.

Prokaryotlardan sonra oluşmuştur.

Daha küçük ve basittir.

Daha büyük ve gelişmiştir.

Zarla çevrili çekirdek ve zarla çevrili organelleri yoktur.

Zarla çevrili çekirdek ve zarla çevrili organelleri vardır.

Çekirdekçik yok.

Çekirdekçik var.

Nükleoid bölgede, halkasal tek bir kromozom bulunur.

Çekirdekte tek veya daha fazla doğrusal kromozom bulunur.

Ribozomları nispeten küçük. (30-50S)

Ribozomları nispeten büyük. (40-60S)

DNA’da histon bakterilerde yok arkelerde var.

DNA’da histon var.

DNA replikasyonu tek bir noktadan (orjinden) başlar.

DNA replikasyonu yüzlerce noktadan (orjinden) başlar.

İkiye bölünme ile çoğalırlar. Mitoz-Mayoz yok. (Mitotik bölünme yok).

Mitoz-mayoz bölünme ile çoğalırlar. (Mitotik bölünme var).

mRNA sentez sonrası değişime uğramaz.

mRNA sentez sonrası değişime uğrar.

Protein sentezi bakterilerde f-metionin, arkelerde metionin ile başlar.

Protein sentezi metionin ile başlar.

Çoğunda hücre duvarı vardır.

Bir kısmında hücre duvarı vardır.

Kromozom sayısı tek ve haploit

Kromozom sayısı birden fazla ve diploit

Kemosentez yapan çeşitleri vardır.

Kemosentez yapan yoktur.

 

Prokaryot hücre yapısına sahip organizmaların bazı belirleyici özellikleri vardır. Şöyleki;

1. En önemlisi zarlı oluşuma sahip olmaması

2. Sitoplazmasında DNA’nın bulunması,

3. Kemosentez yapması

4. Oksijensiz solunum (fermantasyon değil) yapması (sadece bazı bakterilere özgüdür)

5. Endospor oluşturabilmesi (sadece bazı bakterilere özgüdür.)

DİKKAT: Bir hücreli olması, hücre duvarı taşıması prokaryot olduğunu kanıtlamaz. Çünkü bu özellikler bazı ökaryot hücreliler için de geçerlidir.

SORU 1. Fotosentez yapan bir bakteride,

I. ribozom

II. klorofil

III. sentrozom

IV. çekirdekçik

oluşumlarından hangileri bulunur?

A) I ve II        B) I ve III     C) II ve III

D) II ve IV      E) III ve IV

 

SORU 2. Aşağıda prokaryotik ve ökaryotik hücrelerin bazı özellikleri verilmiştir.

 

Karşılaştırılan Özellikler

Pprokaryot hücre

Ökaryot hücre

I.

DNA

Halkasal

Doğrusal

II.

Ribozom

Büyük

Küçük

III.

Çekirdek zarı

Yok

Var

IV.

Hücre zarı

Var

Var

Buna göre, hangi numara veya numaralarla gösterilen bilgilerde bir yanlışlık yapılmıştır?

A) Yalnız I        B) Yalnız II      C) I ve II       

D) III ve IV        E) I, III ve IV

 

SORU 3. Hücre ile ilgili araştırmaların tarihsel gelişim sürecindeki bazı gelişmeler şunlardır:

I. Mikroskobun bulunması

II. Canlıların hücresel yapıya sahip olduğunun anlaşılması

III. DNA’nın kalıtım materyali olduğunun bulunması

IV. Hücre teorisinin ortaya atılması

verilen bu olayların gerçekleşme sırası aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?

A) I-II-III-IV       B) I-III-IV-II   C) II-I-IV-III

D) I-II-IV-III       E) IV-II-I-III

 

SORU 4. 1838 yılında Alman bilim insanı Mathias Schleiden bitkilerin hücrelerden oluştuğunu ortaya çıkarmıştır. Ertesi yıl da vatandaşı Thedor Schwann hayvanların hücrelerden oluştuğunu belirlemiştir. Bu iki bilim insanının birbirinden bağımsız olarak ortaya çıkardığı bu bilgiler hücre teorisini doğurmuştur.

Hücre teorisinde aşağıdakilerden hangisi ile ilgili bir bilgi yoktur?

A) Bütün canlılar bir ya da birden çok hücreden oluşmuştur.

B) Hücreler canlının yapısal ve işlevsel birimidir.

C) Yeni hücreler var olan hücrelerin bölünmesi sonucunda meydana gelir.

D)Yapısına göre hücreler prokaryot ve ökaryot olarak iki çeşittir.

E) Tüm metabolik olaylar hücrede gerçekleşir.

 

SORU 5. ( 2011- YGS / FEN)

Hücre ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) Ökaryotik hücrelerde zarlı organeller bulunur.

B) Hücre büyüdükçe yüzey alanı/hacim oranı azalır.

C)Hücre canlılığın temel birimidir.

D)) Yeni bir hücre ancak başka bir hücrenin bölünmesiyle oluşur.

E) Farklılaşmış hücreler sürekli bölünür.

 

 

SORU 6. Bir organizmanın;

I. endospor oluşturabildiği,

II. tek bir hücreden oluştuğu,

III. sitoplazmasında DNA’sını eşlediği

IV. kemosentez yapabildiği

V. hücre içinde zarlı oluşumu bulunmadığı,

VI. hücre çeperine sahip olduğu,

bilinmektedir.

Buna göre bu organizmanın hangi özelliklerine bakarak prokaryot hücre yapısına sahip olduğunu söyleyebiliriz?

A) II, IV ve VI         B) III, IV, V ve VI

C) I, III, IV, V     D) I, II, III, IV, V     

E) I, III, IV, V, VI

CEVAPLAR ve ÇÖZÜMLERİ

1. Bakteriler prokaryotik organizmalardır. Ribozom dışında organel ve çekirdekçikleri yoktur. Fotosentez yapan bakterilerde klorofil pigmenti bulunur.

Cevap: A

 

2. Verilen bilgilerden sadece ribozom büyüklükleri yanlıştır. Çünkü prokaryotların ribozomları küçük, ökaryotların büyük olması gerekir.

Cevap: B

 

3. Doğru sıralama;

I. Mikroskobun bulunması

II. Canlıların hücresel yapıya sahip olduğunun anlaşılması

IV. Hücre teorisinin ortaya atılması

III. DNA’nın kalıtım materyali olduğunun bulunması

Cevap: D

 

4. Hücre teorisinde yapısına göre hücre çeşitleri ile ilgili bir bilgi yoktur. Cevap: D

 

5. Nöron (sinir hücresi) gibi farklılaşmış hücreler bölünmezler.

Cevap: E

 

6. endospor oluşturma, sitoplazmasında DNA’sını eşleme, kemosentez yapma, zarlı oluşuma sahip olmama özellikleri prokaryot olduğunu kanıtlar. Ancak tek hücreli olma, hücre duvarı bulundurma özellikleri ökaryotlar için de söz konusudur.

Cevap: C

 


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR