BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

SİNİR HÜCRESİNİN (NÖRONUN) YAPISI ve ÇEŞİTLERİ

-Canlıların iç çevresi ile dış çevresi arasında iletişim kurulmasını ve canlının bütünlüğünün korunmasını sağlayan sisteme denetleyici ve düzenleyici sistemler denir.

-Sinir sistemi, duyu organları ve endokrin sistemden oluşur.

 -Tüm sistemlerin amacı canlıda karalı bir iç dengi yani homeostazisi sağlamak ve korumaktır.  

- Sinir sistemi ve duyu organları ile değişen çevre şartlarına kısa sürede tepki gösterilirken hormonlarla (endokrin sistem ile) oluşan tepkiler daha uzun sürede gerçekleşir.

Sinir Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

-İnsanlarda sinir sistemi iç ve dış ortamdan gelen uyartıları alır.

- Canlının çevresinde ışık, sıcaklık ve kimyasal maddeler

gibi uyarıcı etkileri alan duyu organlarındaki özelleşmiş hücrelere reseptör (alıcı hücreler) denir.

-Uyarılar reseptör hücrede uyartının başlamasına neden olur. -Bu uyartılar sinir hücrelerine iletilerek merkezî sinir sistemi organlarına (beyin ve omurilik) taşınır ve burada yorumlanır.

- Merkezi sinir sisteminde değerlendirilen uyartılara tepki oluşturan kas ve salgı bezi gibi organlara efektör denir.

-Sinir doku nöron adı verilen sinir hücrelerinden ve glia denilen yardımcı hücrelerden oluşur.

-Glialar (nöroglia): Nöronlardan daha fazla sayıda olan yardımcı hücrelerdir. Nöronların arasını doldurur. İnsanın yaşamı boyunca çoğalabilir.

Sinir sistemindeki glia hücrelerinin görevleri

·  Nöronlara destek olmak.

·  Sinir dokunun beslenmesi, solunumu ve onarımında görevlidir.

·  Nöronların koruyucu kılıflarını oluşturmak. (Schwann hücreleri, nöronların aksonlarını saran ve miyelin kılıfı

üreten bir çeşit glia hücreleridir.)

·  Ortamdaki iyon konsantrasyonunu kontrol ederek nöronların metabolizmasını ve faaliyetlerini düzenlemek

·  Ara madde oluşumunda görevlidir.

·  Mikroglia adı verilen hücreler ise merkezî sinir sistemini patojenlere ve hastalıklara karşı korurlar.

Merkezî sinir sisteminde bulunan nöronlarda miyelin kılıf oligodendrosit, çevresel sinirlerde ise schwan hücreleri tarafından oluşturulur.

Sinir Hücrelerinin (Nöronların) Yapısı

- Sinir hücresine nöron da denir.

- Nöronlar içten ve dıştan gelen uyarıları alma, değerlendirme ve oluşan cevapları kas ve bezlere iletme işlevini gerçekleştirir.

-Sinir hücresinin hücre zarına nörolemma, sitoplazmasına nöroplazma denir. Bir nöron, hücre gövdesi, dendrit ve akson olmak üzere üç kısımdan oluşur.

a. Hücre gövdesi: Mitokondri, ribozom, endoplazmik retikulum gibi organellerin ve çekirdeğin bulunduğu kısımdır. İyi gelişmiş ve belirgin bir çekirdekçik içerir. Granüllü

endoplazmik retikulumun bulunduğu, mikroskopta daha koyu renkli görülen bölgeler Nissl cisimcikleri olarak adlandırılır. Hücre gövdesinde ayrıca hücre iskeletinin elemanı olan nörofibriller bulunur. Sinir hücrelerinde sentrozom bulunmaz ve sinir hücreleri bölünme yeteneklerini yitirmiştir.

b. Dentrit: Gövdeden çıkan çok sayıda ve kısa uzantılardır. Duyu hücrelerinden veya diğer nöronlardan gelen uyarıları alır ve hücre gövdesine iletir.

Dentritlerin çok sayıda olması, hücrelerin pek çok nörondan sinyal alma kapasitesini arttırır.

c. Akson: Gövdeden gelen uyartıyı taşıyan ince, uzun tek olan uzantıdır. Aksonların sonlandığı

ve dallanarak genişlediği bölge akson ucu olarak adlandırılır.

Akson uçlarından bir nörondan diğerine ya da tepki organına

uyartıların kimyasal yolla iletimini sağlayan ve nörotransmitter olarak tanımlanan maddeler salgılanır. Bu maddeler ile uyartılar diğer bir sinir hücresine veya tepki organına (efektöre) iletilir.                           

-Aksonların uzunluğu yaklaşık 1cm’den 1 m'ye kadar değişebilir. Örneğin omuriliği ayağa bağlayan aksonlar bir metreden daha uzundur.

-Aksonların sitoplazmasına aksoplazma, zarına ise aksolemma denir.

-Schwan (şıvan) hücresi: Bazı nöronların aksonlarını saran ve miyelin kılıfı üreten bir çeşit gliya hücreleridir.

Miyelin kılıf: Schwan (Şıvan) hücreleri (oligodendrositler) in oluşturduğu akson etrafını saran kılıftır. Etrafında miyelin kılıf bulunan aksonlara miyelinli aksonlar denir.

-Miyelin kılıf aksonun elektriksel izolasyonunu sağlayarak uyartı iletimini hızlandırır. Bu yapı bakır elektrik tellerinin etrafını saran izolasyon tabakasına benzetilebilir.

Miyelin kılıf, Schwan hücreleri arasında kesintiye uğrayarak boğumlar meydana getirir. Bu boğumlara Ranvier boğumları denir.

Sinirsel uyarılar, sadece miyelin kılıfın olmadığı boşluklarda (Ranvier boğumlarda) oluşmakta ve bir aralıktan diğerine atlayarak iletilmektedir.

Bir nöron hücre gövdesi, dendritler ve aksondan oluşur.

 

Şekil: Bir nöron hücre gövdesi, dendritler ve aksondan oluşur.

 

Nöron Çeşitleri

Nöronlar yaptığı göreve ve yapılarına göre iki şekilde sınıflandırılır.

1. Sinir hücreleri, yaptığı göreve göre duyu nöronu, ara nöron

ve motor nöron olarak gruplandırılır.

Duyu nöronları (getirici nöronlar): iç ve dış çevreden aldığı uyarıları merkezî sinir sistemine iletir. Bu nöronların dendritleri alıcı hücrelerle, aksonları ise diğer nöronlarla bağlantılıdır.

Ara nöronlar (bağlayıcı nöronlar): Duyu nöronları ile motor nöronlar arasındaki bağlantıyı sağlar. Duyu nöronlarından gelen bilgileri değerlendirir ve oluşturduğu cevabı (tepkiyi) motor nöronlara iletir. Merkezî sinir sisteminde bulunur.

Motor nöronlar (götürücü nöronlar): Merkezî sinir sisteminden aldığı uyartıyı kas ya da endokrin bez gibi efektör organlara taşır. Bu sebepten bunlara götürücü sinirler adı da verilir. Dendritleri diğer nöronlarla, aksonları ise tepki organlarıyla (örn: kas) bağlantılıdır.

Uyarının nöronlar arasındaki ilerleyişi aşağıdaki gibi şematize edilebilir:

 

user profile image
Murat Muratdağı gönderdi.
4.1.2017 / 11.53

Çok teşekkür ederim sınava bi gün kala bile okusanız anlarsınız çok anlaşılır

user profile image
Gizemli Öğrenci gönderdi.
12.1.2017 / 21.38

Ergun hocam yaparda guzel olmaz mi yahu

user profile image
Ahsen gönderdi.
17.1.2017 / 15.46

Merhaba sınavda vucudun en uzun en kalın siniri n.femoralis denis Dogrumu Yanlış mi ?

user profile image
Ergün Önal gönderdi.
17.1.2017 / 19.6

N.FEMORALİS (L 2-3-4) : Plexus lumbalis'in en kalın dalıdır.


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR