BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

ÇOK ALELLİK (KAN GRUPLARI)

-Bir karakteri oluşturan alel çeşidinin ikiden fazla olmasına çok alellik denir.

-Örneğin tavşanlarda kürk renginin, meyve sineğinde göz renginin, insanda kan gruplarının kalıtımında ikiden fazla alel gen rol oynar.

NOT: Bir karakterin kaç çeşit aleli olursa olsun diploit birey bu alellerden en fazla ikisine, haploit bireyler ise bir tanesine sahiptir.

Örneğin bir karakterin A1, A2, A3, A4 ... An şeklinde alelleri olsa bile diploit bireyde bunlardan sadece ikisi (A1A2, A1 A4, A2A3 gibi...), haploit bireylerde ise bu alellerden sadece biri (A1, A2, A3, A4 gibi…) bulunur.

- Bir popülasyonda bir karakterin kalıtımıyla ilgili çok alellilik durumu söz konusu olduğunda, genellikle bu aleller arasında baskınlık bakımından bir hiyerarşi görülür. Büyük harf, seride yer alan diğer alellerin tümüne baskın olan aleli belirtmede kullanılır. Buna karşılık gelen küçük harf ise serideki diğer tüm alellerde çekinik olan aleli belirtir.

-Örnegin tavşanlarda tipik gri tavşan rengi (C), şinşila (cch), Himalaya (ch) ve albino (c) fenotiplerinin ortaya çıkmasından sorumlu aleller vardır. Bunlar arasındaki baskınlık hiyerarşisi  C > cch > ch> c seklindedir.

- A, B, AB ve 0 kan gruplarının kalıtımını A, B ve 0 genleri sağlar. Bu genlerden A ve B genleri baskın, A ve B genleri birlikte bulunursa eş baskın, 0 geni ise çekiniktir. Bu durumda baskınlık hiyerarşisi (A = B) > 0 seklindedir.

-Hatırlatma: Antijen: Bir canlıya verildiğinde antikor oluşumunu uyaran protein yapılı moleküllere denir.

Antikor: Antijenlere karşı oluşturulan savunma proteinleridir.

AB0 sistemi kan gruplarının fenotip ve genotipleri

Fenotip

(Kan grubu)

Genotipi

Alyuvardaki antijen

Plazmadaki antikor

Homozigot

Heterozigot

A

AA

A0

A

anti-B

B

BB

B0

B

anti-A

AB

-

AB

A ve B

Yok

0

00

-

Yok

anti-A ve anti-B

-Rh faktörü: Rh faktörünü belirleyen gen, "R" simgesiyle gösterilir. Bir insanın kanında Rh antijeni bulunuyorsa Rh (+), bulundurmuyorsa Rh (-) kan grubundandır. İnsanların %85'i Rh(+), %15'i Rh(-) kan grupludur. Kan grubu Rh(+) baskın,   Rh(-) çekinik özelliktedir.

Rh sistemi kan gruplarının fenotip ve genotipleri

Fenotip

(Kan grubu)

Genotip

Alyuvardaki antijen

Plazmadaki antikor

Homozigot

Heteozigot

Rh (+)

RR

Rr

Rh antijeni

Yok

Rh (-)

rr

-

Yok

Anti Rh oluşturabilir

-Birbirleriyle uyumlu olan kan gruplarının bilinmesi kan nakilleri açısından son derece önemlidir. Eğer vericinin kanında alıcı için yabancı bir protein (A ya da B antijeni) var  ise alıcı tarafından üretilen antikorlar (anti A ya da anti B) yabancı proteine tutunur ve kan hücreleri birbirine yapışarak kümelenir. Bu olaya çökelme (aglütinasyon) adı verilir.

-Kan nakillerinde vericinin antijenine, alıcının ise antikoruna bakılır.

- Aynı antijenle aynı antikor bir araya gelirse (A antijeni+anti A antikoru gibi) çökelme olur.

-Kan nakillerinde vericinin antikorları dikkate alınmaz. Çünkü vericinin kanı ile birlikte gelen antikorlar alıcının bağ dokusu hücreleri tarafından yok edilir.

-AB kan grubunun plazması tüm gruplara verilebilir.

-0 Kan grubu alyuvarlarında antijen bulunmadığı için genel verici, AB kan grubu plazmasında antikor bulunmadığı için genel alıcı kabul edilir.

İnsanda kan nakli tablosu

-Kan nakillerinde Rh faktörü de önemlidir. Aşağıdaki şemada Rh faktörleri arasındaki alışveriş gösterilmiştir.

Rh Kan uyuşmazlığı (eritroblastosis fetalis): Rh– bir anne ile Rh+ bir babadan Rh+ grubunda bir fetüsün oluştuğu durumlarda ortaya çıkar.

-Kan uyuşmazlığında baba Rh+, anne Rh- ve çocuk Rh+’dir.

-İlk hamilelikte doğum normal gerçekleşir. Ancak ikinci ve daha sonraki gebeliklerde yine Rh+ çocuğa gebe kalınırsa bu durumda ilk doğum esnasında anne kanında oluşan Rh antikorları çocuğa geçer ve çocuğun alyuvarlarını çökeltir.

Kan gruplarının belirlenmesi:

-Laboratuvarlarda Anti – A, anti – B ve anti – D serumları kullanılarak kan grupları belirlenebilir.

Anti – A serumu A antijeninin olduğunu belirler.

Anti – B serumu B antijenini olduğunu belirler.

Anti – D serumu Rh proteininin olduğu belirler.

ÇOK ÖNEMLİ HATIRLATMA

-Canlılar arasındaki benzerlik (akraba olma) dereceleri bunların kanının karıştırılması ile oluşabilecek çökelme oranlarına bakılarak tahmin edilebilir.

Örnek 1: Bir bireyin kanı doğrudan A, B, C gibi canlıların kanına damlatılırsa çökelme en az hangisindeyse bu bireye  en yakın akraba olan odur.

Bu durumda X’in en yakın akrabası A’dır.

Örnek 2: Bir bireyin kanı tavşana damlatılıp sonra da tavşandan alınan kan serumu farklı canlıların kanına damlatılırsa, en fazla çökelme olan canlı bu bireye en yakın olan canlıdır.

-Buna durumda X’in en yakın akrabası S’dir.


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR