BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

GENETİK İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

-Kalıtım bilimi (genetik): Canlılardaki benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkmasını sağlayan faktörleri, bu faktörlerin nesilden nesile nasıl geçtiğini araştıran bilim dalına kalıtım bilimi veya genetik denir.

KALITIMLA İLGİLİ KAVRAM, MODEL VE TEORİLERİN TARİHSEL GELİŞİMİ

-Kalıtımla ilgili ilk çalışmalar, 1770 yılında Alman botanikçi Költreuter (Költreter) yapmıştır. Költreuter, bir bitki türünden aldığı polenleri, aynı türden diğer bir bitkinin tepeciğine taşıyarak ilk melezleme çalışmalarını başlatmıştır.

- Matematik ve biyoloji öğrenimi görmüş bir papaz olan Gregor Mendel (Gıregor Mendel) bezelyelerle 1857’de yapmış olduğu kalıtım çalışmalarıyla, modern genetiğin temelini atmıştır.

-Sutton (Suton) ve McClung (Mek Kılan) 1902 yılında kalıtsal etkilerin kromozomlarda bulunduğunu ispatlamıştır.

- 1906 yılında Bateson (Baytsın), yeni yeni gelişen bu bilim dalı için genetik terimini kullanan bilim insanı olmuştur.

-Kalıtsal özelliklerin taşındığı birimler 1909 yılında Johansson (Yohansın) tarafından gen olarak nitelendirilmiştir.

GENETİK İLE İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR

Gen: Kromozomların kalıtsal bir karakterin oğul döllere aktarılmasını sağlayan bölümüne gen denir.

-Gen, yaklaşık 1500 adet nükleotitten oluşan DNA parçasıdır.

Alel gen: Bir karakterin kalıtımından sorumlu gen çeşitlerinin her birine alel gen denir.

-Alel gen sayısı her karakter için biri anneden diğeri babadan olmak üzere en az iki tanedir. İkiden fazla olsa bile birçok canlı bunlardan en fazla ikisini taşır.

-Lokus: Bir genin kromozom üzerindeki özgül yerleşim yeridir.

-Kromozom: DNA ve proteinden oluşan, kalıtsal bilgileri taşıyan hücredeki yönetimi ve kalıtımı sağlayan yapılardır.

-Homolog kromozom: Diploit (2n) canlılarda bulunan, biri anneden diğeri babadan gelen aynı özelliğin genlerini taşıyan büyüklük ve şekilleri aynı olan kromozomlardır.

-Homozigot (Arı döI = Saf döI): Bir karakter için aynı alel genleri taşıyan bireylere denir.

- (SS, ss, AA, aa, XRXR, XrXr ) şeklinde gösterilir.

-Heterozigot (Melez döI = Hibrit döI): Farklı alel genleri taşıyan bireylere denir.

- (Ss, Aa, XRXr ) şeklinde gösterilir.

-Dominant (baskın) gen: Etkisini hem homozigot, hem de heterozigot durumda gösterebilen gendir.

-Büyük harf ile gösterilir. Örneğin; bezelyelerde sarı tohum rengi baskın, yeşil tohum rengi çenik özelliktir. Buna göre;

Sarı renk geni büyük “S” ile, yeşil renk geni küçük “s” ile gösterilir. SS Homozigot sarı, Ss→Heterozigot sarı olur.

-Resesif (çekinik) gen: Etkisini sadece homozigot iken gösterebilen gendir.

-Küçük harf ile gösterilir. Örneğin; yeşil tohumlu bezelyenin genotipi, “ss” şeklinde gösterilir.

NOT: Çekinik bir özelliğin genotipi her zaman homozigot olur. Heterozigot olmaz. Ancak baskın özelliklerin genotipi homozogit da olabilir heterozigot da olabilir.

-Genotip: CanIının sahip oIduğu genIerin tümüne denir.

-Diploit canlıda (2n) genotip yazılırken, her bir özellik için biri anneden diğeri babadan gelen genler aynı harfin büyüğü veya küçüğü kullanılarak iki harf ile gösterilir.

-Örneğin; homozigot baskın ise : “AA”, Heterozigot baskın ise  ”Aa” , Çekinik özellik ise  “aa” şeklinde gösterilir.

-Haploit (n) canlıda ise genotip yazılırken her bir özellik için bir gen bulunacağından dolayı bir harf kullanılır.

-Örneğin; A, b gibi.

-Fenotip: Genotip ve çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan dış görünüşüne denir.

-Yani genotipin dışa yansımış halidir. 

-Kıvırcık saçlı, mavi gözlü, A kan grubu gibi.

-Fenotip yazılırken etkisini gösteren geni yazmak yeterlidir.

-Örneğin; Genotip: AA, ise, fenotip baskın genin taşıdığı özellik olacağından A şeklinde ifade edilir.

-Genotip: Aa şeklinde ise fenotip yine A şeklinde olur. Çünkü “a” geni küçük harfle yazıldığına göre çekiniktir. Baskın olan “A” geni yanında etkisini gösteremez.

-Genotip: “aa” şeklinde ise iki çekik gen bir aradır. Etkisini gösterebilir. Dolayısı ile fenotip “a” şeklinde ifade edilir.

-Hücrelerin farklı kromozom durumlarına göre genotip ve fenotipin sembollerle gösterilmesi:

Kromozom durumu

Genotip

Fenotip

Haploit (n)

AbCd

AbCd

Diploit (2n)

AabbCCDD

AbCD

Triploit (3n)

AAabbbCccDDD

AbCD

Örnek soru: Genotipi AabbDDEe olan bir canlının fenotipini bulunuz. Çözüm:

Genotip: 

Aa

bb

DD

Ee

Fenotip:  

A

b

D

E

-O halde Fenotip: AbDE olacaktır.

-Genetikte yapılan yanlışlıklardan biri karakter ve özellik kavramlarıdır. Bazen birbirinin yerine yanlışlıkla kullanılır.

-Karakter: Bireyler arasında çeşitlilik gösteren kalıtılabilir özelliklere denir.

Özellik: Karakterin her bir farklı tipine denir. Örnek:

Karakter

Özellik

Kan grubu

A Kan grubu

Çiçek rengi

Mor çiçek

Tohum şekli

Buruşuk tohum

Saç şekli

Kıvırcık saç

Bağımsız gen: İki veya daha fazla genin farklı kromozomlar üzerinde bulunması durumudur.

Bağımsız genlerde, Gen sayısı = Kromozom sayısı

Örnek: AaBb genotipinde genler bağımsız ise gösterimi:

-Bağlı genler: İki veya daha fazla genin aynı kromozom üzerinde bulunması durumudur.

Örnek: AaBb genotipinde genler bağlı ise gösterimi:

Örnek soru: AABbDdee genotipinde A ve d genleri bağlı diğer genler bağımsız ise kromozom ve genlerin dağılımını gösteren şekli çiziniz.

Çizim:

user profile image
Alihan gönderdi.
28.2.2017 / 22.29

Çok yararlı buldum çok güzel bir site teşekkürler ;)

user profile image
Kübra gönderdi.
19.3.2017 / 12.21

çok hoş notlar. eyvallah

user profile image
Samet gönderdi.
25.3.2017 / 14.54

Süper ve hoş kübraya katılıyorum ☺

user profile image
Zeynep gönderdi.
26.3.2017 / 14.5

Çok güzel bir site cok yararlı. :D

user profile image
Nazlı gönderdi.
3.4.2017 / 20.5

Very very thank you. Çok yararlı olmuş😉

user profile image
Beyza gönderdi.
30.4.2017 / 0.18

Gerçekten çok yararlı notlar.

user profile image
fatih gönderdi.
22.5.2017 / 20.55

very very thank you hea :)

user profile image
Jala gönderdi.
24.5.2017 / 20.22

Allah razı olsun

user profile image
ayşe gönderdi.
24.5.2017 / 20.32

güzel olmuş teşekkürler...

user profile image
Yiğit gönderdi.
12.12.2017 / 18.27

Eyw, elinize sağlık........


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR