BİYOLOJİ PORTALI

SİTOKİNEZ ve HÜCRE DÖNGÜSÜNÜN KONTROLÜ

2.Sitokinez

a. Bitki hücresinde sitokinez:  Golgi cisimciğinden ayrılan keseciklerin hücrenin orta (ekvator) düzleminde birikmesi ile oluşan orta lamel ile sitokinez başlar. Lamel oluşumu,hücrenin ortasından zara değinceye kadar iki yönde devam eder.

NOT: Bitki hücrelerindeki hücre duvarı, sitokinezin boğumlanma ile gerçekleşmesini engeller.

Bitki hücresinde sitokinez

b. Hayvan hücresinde sitokinez: Mikroflamentlerden oluşan protein iplikçikler, halka oluşturup sitoplazmanın daralarak boğumlanmasını sağlar.

-Sonuçta ana hücre ile kromozom sayısı, DNA miktarı ve

genetik yapısı aynı olan iki yeni hücre oluşur.

- Mitoz sonucu oluşan hücrelerin organel sayısı, sitoplazma miktarı ve büyüklükleri farklı olabilir.

Hayvan hücresinde sitokinez

Bitki ve Hayvan Hücrelerinde Mitoz Bölünme Sırsında Görülen Farklar

Karşılaştırılan Özellik

Bitki Hücresinde

Hayvan Hücresinde

Sentrozom eşlenmesi

Yok

Var

İğ ipliklerinin oluşumu

Sitoplazmadaki mikrotübüller oluşturur.

Sentrozom oluşturur.

Sitokinez

Orta lamel oluşumu ile olur.

Boğumlanma ile olur.

ENDOMİTOZ

Bazı hücrelerde,  mitoz bölünmesi gerçekleşirken interfaz ve çekirdek bölünmesi (karyokinez) olurken, sitokinez olmaz. Böylece çok çekirdekli hücreler oluşur.Buna endomitoz denir.

Örnek: Bazı mantar hücreleri, paramesyum, çiçekli bitkilerde polen ve embriyo kesesi oluşumu.

AMİTOZ

Amip, öglena ve paramesyumda çekirdek bölünmesi evreleri olmadan çekirdeğin doğrudan boğumlanması ile ikiye bölünmesidir. Amitozda çekirdek zarı erimez.

NOT: Mitoz bölünme sayısına “n” dersek mitoz bölünmesi sonucu oluşan hücre sayısı “2n ile hesaplanır.

Mitoz hücre bölünmesindeki kromozom ve DNA miktarındaki değişim grafiği

HÜCRE DÖNGÜSÜNÜN KONTROLÜ

-Hücre döngüsünde bir hücrenin yaşam sürecindeki olaylar genlerin kontrolü altındadır. Hücre döngüsünü kontrol eden ve bir grup proteinden meydana gelen siklin ve siklin bağlı kinazlar bulunur.

- Hücre döngüsünün farklı evreleri arasındaki düzeni sağlayan G1, G2 ve M kontrol noktaları vardır. Bu noktalardaki “dur” ve “devam et” sinyalleri döngüyü düzenler.

-G1 kontrol noktası: Hücre yeterli büyüklüğe ulaşmışsa, ortamda yeterli besin ve büyüme faktörleri varsa, DFNA’da hasar yoksa “devam et” sinyali verilir.

-G2 kontrol noktası: DNA eşlenirken hata veya hasar oluşmuş ise bu durumlar düzeltilinceye kadar “dur” sinyali verilir.

-M kontrol noktası: Kromozomların iğ ipliklerine tunup tutunmadı kontrol edilir. Kinetekorlar iğ ipliğine tutunmazsa anafaz başlamaz. Bu kontrol, oluşacak yavru hücrelerdeki kromozom sayısının eşit olmasını sağlar

-Hücre döngüsünün kontrolünün bozulması kansere neden olur. Kanser hücreleri hücre döngüsünün kontrolünü sağlayan sinyallere cevap vermeyen ve devamlı çoğalan hücrelerdir.

Tipik bir memeli hücresi, laboratuvar ortamında 20-50 kez bölünebilirken kanserli hücrelerin uygun besin ortamında hiç durmadan bölündükleri gözlenmiştir. Bu durum kanserli hücrelerin ölümsüz olduğunu gösterebilir. Çok hücreli bir canlı vücudu, farklı özelliklere sahip bir hücreyi bağışıklık sistemiyle yok etmeye çalışır ancak yok edemezse büyüyen bu doku tümör hâlini alır. Bir tümörün başlangıçtaki durumu iyi huyludur. Bu tümörler vücuttan alınarak sorun çözümlenebilir. Fakat organların işlevlerini bozan kötü huylu tümörler bireyin kanser olduğunu gösterir.

Kanserli hücreler, kan ve lenf dolaşımına katılıp bütün vücudu dolaşarak, bazı dokularda yeniden yayılabilirler. Bu hücrelerin tümör oluşturdukları ilk dokudan daha uzak dokulara sıçramasına, yayılım göstermesine metastaz denir.

Kanser hastalığının nedenleri arasında kalıtsal yolla aktarılan iç faktörlerin dışında sigara ve alkol kullanımı, sağlıksız ve aynı tip beslenme, radyasyon, güneş ışınlarının uzun süreli etkisi ve virüsler gibi pek çok çevresel faktör vardır.

 


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR