BİYOLOJİ PORTALI

ÖZEL OSMOZ DURUMLARI (PLAZMOLİZ, DEPLAZMOLİZ, TURGOR)

-Hipertonik (çok yoğun) ortam (Derişik çözelti):

Hücreye göre çözünen madde miktarının çok, suyun az olduğu ortamdır.

-Örneğin; tuzlu su, şekerli su gibi.

-Plazmoliz (büzülme): Hipertonik ortama konulan bir hücrenin su kaybederek büzülmesidir.

Bitki hücresinde plazmoliz, Hayvan hücresinde plazmoliz

NOT: Hipertonik ortama konulan bitki hücresinde koful küçülür. Zar ile çeper arasındaki boşluk artar. Selüloz çeperden dolayı küçülme azdır. Hayvan hücresinde ise çeper olmadığı için küçülme fazladır.

-İzotonik (eş yoğun) ortam: Su ve çözünen madde miktarı hücre ile aynı olan çözeltilere denir. 

-Vücudumuzda hücre sitoplazması ile doku sıvıları izotoniktir.

-İzotonik ortamlarda bulunan hücreler, derişim farkı olmadığından canlılıklarını sürdürür.

-Deniz suyu denizde yaşayan omurgasızların çoğu için izotoniktir.

-İzotonik çözeltilerde pasif taşıma olayları gerçekleşmez.

-Hipotonik (az yoğun) ortam: Hücreye göre maddenin az, suyun çok olduğu ortamdır. -Örneğin; Saf su

-Deplazmoliz (Şişme) : Plazmolize uğramış hücre, saf suya konursa su alarak eski hâline döner. Hücrenin su alarak eski hâline dönmesine deplazmoliz denir.

Bitki hücresinde deplazmoliz, Hayvan hücresinde deplazmoliz

-Turgor: Bitki ve hayvan hücrelerinin hipotonik ortamda su alıp şişmesine denir.

Turgor basıncı (TB): Hipotonik ortamda su alarak şişen bitki hücresinde zarın çepere yaptığı basınca denir.

-Turgor basıncı;

1. Otsu bitkilerin dik ve canlı durmasını sağlar.

2. Bitkilerde gaz alış verişi ve terlemede rol oynaya stomaların açılıp kapanmasında etkilidir.

3. Küstüm otu gibi bitkilerde nasti (ırganım) hareketlerinin gerçekleşmesini sağlar.

-Eğer bitki hücresi hipotonik ortamda uzun süre beklerse, içine alınan su etkisi ile hücre zarına uygulanan turgor basıncı artar ve hücre zarı çepere doğru yaklaşır.

-Eğer hayvan hücresi hipotonik ortamda uzun süre beklerse, hücre içine alınan su etkisiyle hücre zarına uygulanan turgor basıncı artar ve hücre bir süre sonra artan basınca dayanamaz ve patlar. Bu olaya hemoliz denir.

NOT: Hücre çeperine sahip olan hücrelerde hemoliz olmaz.

-Osmotik basınç (OB): Hücre içindeki çözünmüş maddelerin yaptığı basınçla oluşturdukları su emme kuvvetidir. Kısaca hücrenin su alma isteğidir de diyebiliriz.

-Su molekülleri ozmotik basıncın fazla olduğu yere doğru hareket eder.

-Hücre içindeki çözünmüş madde miktarı arttıkça veya hücre su kaybettikçe osmotik basınç dolayısı ile emme kuvveti (EK) artar.

Hücre su alırsa veya hücrede çözünen madde miktarı azalırsa, osmotik basınç da azalır.

Emme kuvveti (EK): Osmotik basıncın neden olduğu su çekme kuvvetidir.

-Emme kuvveti osmotik basınç ile turgor basıncı farkına eşittir.  (EK = OS – TB)

-Turgor basıncı ile osmotik basınç ters orantılıdır.

-Ortam suyu arttıkça turgor basıncı artar, osmotik basınç düşer.

-Hücrede çözünen madde miktarı arttıkça osmotik basınç artar, turgor basıncı azalır.                                                  

-Diyaliz: Çözünmüş maddelerin seçici geçirgen zardan difüzyonudur.

-Vücutta birikmiş üre gibi zararlı maddelerin ve aşırı suyun bir yarı geçirgen zar sistemi aracılığı ile vücuttan uzaklaştırılması işlemidir.

2. Aktif Taşıma: Canlı hücrelerde enerji harcanarak zardan geçebilen madde moleküllerinin az olduğu ortamdan çok olduğu ortama hücre zarından taşınmasıdır.

-Aktif Taşımanın Özellikleri

-Hücrede ATP harcanır.

-Madde, derişimin az olduğu ortamdan çok olduğu ortama doğru taşınır.

-Madde derişimi eşit olan ortamlarda da küçük moleküllerin taşınması aktif taşıma ile olur.

-Sadece canlı hücrelerde görülür.

-Hücre zarındaki enzimler ve taşıyıcı proteinler görev yapar.

-Pasif taşıma için yoğunluk farkı şarttır. Ancak aktif taşıma için yoğunluk farkı şart değildir.

-Pasif taşıma olayı ile hücre ve ortamı arasındaki yoğunluk farkı zamanla kaybolur. Ancak aktif taşıma ile yoğunluk farkı korunabilir.

-Aktif taşımada ve kolaylaştırılmış difüzyonda bir taşıyıcı kullanılması, küçük moleküllerin taşınması, enzimlerin görev alması, canlı hücrelerde gerçekleşmesi ortaktır.

S: Taşınan madde, A ve B:Zardaki enzimler, T:Taşıyıcı protein

Hücre zarındaki aktif taşıma

Şekil: Hücre zarındaki aktif taşıma

 


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR