BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

BİTKİSEL DOKULAR (İLETİM DOKU)

-Bitkilerde köklerle alınan su ve mineralleri, yaprak ve diğer organlara, fotosentezle üretilen organik maddeleri de yapraklardan bitkinin diğer organlarına taşıyan dokudur.

- Ksilem (odun boruları) ve floem (soymuk boruları) olmak üzere iki çeşittir.

a. Ksilem (odun boruları)

Görevleri: Kökten emici tüylerle alınan su ve suda çözünmüş minerallerin bitkinin gövde ve yapraklarına taşınmasını sağlar.

Ayrıca bitkiye mekanik destek de sağlar.

Oluşması: Ksilem, meristem doku hücrelerinin üst üste gelerek zamanla çekirdek ve sitoplazmalarını kaybetmesi sonucu oluşur. Daha sonra hücre duvarı, üzerinde lignin birikimi sonucu kalınlaşır. Hücrelerin uc uca geldiği bölümdeki çeper eriyerek kaybolur ve hücre ölür. Böylece ince kılcal borular halini alır.

-Ksilemi oluşturan hücreler kısa ve geniş ise trake, ince ve uzun ise trakeit olarak isimlendirilir. Bitkinin odun kısmını meydana getirir.

UYARI : Açık tohumlu bitkilerde ve damarlı (iletim demetli) tohumsuz bitkilerde sadece trakeid bulunur. Kapalı tohumlu bitkilerde ise trakeidler ve trakeler ksilem dokusunun su taşınımında görevli hücreleridir.

Ksilemin oluşumu

 

Şekil: Ksilemin oluşumu

Odun borularının genel özellikleri

-Su ve suda erimiş mineralleri taşır.

-Madde taşınması kökten yapraklara doğru, tek yönlüdür.

-Ölü hücrelerden oluşur.

-Taşıma hızlıdır. (Pasif taşıma kuralları etkilidir)

-Bitki gövdesinde kambiyumun iç kısmında bulunur.

NOT: Odun borularının hücreleri cansız olduğu için madde alışverişi gerçekleşmez. Bu yüzden taşıma hızlıdır.

İletimimin hızlı olmasında ayrıca;

-İletimin tek yönlü olması

-İletim sırasında ATP harcanmaması

-Enine çeperlerin tamamen erimiş olması da rol oynar.

b. Floem (soymuk boruları)

-Görevi: Yapraklarda fotosentez ile üretilen ve köklerden alınan organik maddeleri bitkinin diğer kısımlarına iletmektir.

-Oluşması:

-Tek sıra halinde uc uca dizilmiş canlı hücrelerden oluşan bu

doku kalburlu hücre ve arkadaş hücresi olmak üzere iki tip hücreden oluşmuştur.

-Kalburlu hücrelerin sitoplazmaları vardır fakat çekirdek, merkezi koful ve ribozomlarını kaybederler.

-Kalburlu hücrelerin birbirlerine komşu çeperlerinin yer yer erimesi ile delikli bir yapı oluşur. Bu yapıya kalburlu plak denir. Kalburlu plağa sahip hücrelerin üst üste dizilmesi ile oluşan boru şeklindeki yapıya da kalburlu borular denir.

-Arkadaş hücreleri ise yoğun sitoplazmalı ve çekirdeklidir.

-Çekirdeğe sahip arkadaş hücreleri fotosentez ürünlerinin

depolanması ve iletilmesi işlemlerinde kalburlu hücrelerle birlikte çalışır.

-Soymuk borularının genel özellikleri

-Fotosentez ürününü olan organik maddeleri köke, kökte üretilen aminoasitleri yaprak ve diğer organlara taşır.

-Madde taşınması çift yönlüdür.

-Canlı hücrelerden oluşur.

-Hücreleri canlı olduğu için madde alışverişi gerçekleşir. Bu yüzden taşıma hızı odun borularından daha yavaştır.

-İletimde hem aktif taşıma hem de pasif taşıma etkilidir.

- Bitki gövdesinde kambiyumun dış kısmında bulunur.

NOT: Bir kalburlu boruda madde taşınması aynı anda çift yönlü olarak gerçekleşmez.

Floemin oluşumu 

Şekil:  Floemin oluşumu

Ksilem ve Floemin karşılaştırılması

Ksilem (Odun Boruları)

Floem (Soymuk boruları)

Çekirdek ve sitoplazma yok.

Çekirdek yok, sitoplazma var.

Çeperleri lignin birikim ile kalınlaşır.

Çeperleri kalınlaşmamıştır.

Bitkiye mekanik destek sağlar.

Bitkiye mekanik destek sağlamaz.

Bitki gövdesinde kambiyumun iç kısmında bulunur. (Merkeze yakın)

Bitki gövdesinde kambiyumun dış kısmında bulunur. (Kabuğun iç yüzeyine yakın)

Topraktan köklerle alınan su ve mineralleri (inorganik maddeleri) gövde ve yaprak gibi kısımlara taşır.

Yaprakta oluşan besinleri organik maddeleri), köklere, köklerde üretilen amino asitleri (organik maddeleri), gövde ve meyveye taşır.

Taşıma tek yönlü

(aşağıdan yukarı)

Çift yönlüdür. (Aşağıdan yukarı, yukarıdan aşağıya)

Taşıma hızlıdır.

Taşıma yavaştır.

Madde taşınması, kılcallık, kök basıncı ve terleme- kohezyon etkilidir.

Madde taşınması difüzyon ve aktif taşıma ile gerçekleşir.

Cansız hücrelerin üs üste dizilimidir. Aralarındaki hücre duvarları tamamen erimiş, boru şeklini almıştır.

Canlı hücrelerin üst üste gelmesiyle oluşmuştur.

Aralarında hücre duvarları tamamen erimediği için

kalburlu (delikli) görünür.

Odun borularının kalınlarına trake incelerine trakeit denir.

Floemin yanında madde alışverişinde yardımcı olan arkadaş hücre vardır.

Kökten yapraklara kadar uzanır.

Kökten yapraklara kadar uzanır.

 


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR