BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

STOMALARIN YAPISI ve ÇALIŞMA MEKANİZMASI

A. STOMALARIN YAPISI

- Bitkilerde atmosferden CO2'in alınması ve O2'in verilmesi stomalarla sağlanır. Stomalar aynı zamanda terlemeyle su buharının atılmasını sağlar.

-Epidermis hücrelerinin farklılaşmasıyla meydana gelir.

Stomalarda kloroplast bulunur. Fotosentez yapar. Geçici olarak nişasta depo edebilir. Epidermis hücrelerinde kloroplast bulunmaz. (Sucul bitkiler hariç).

-Bir stoma, bekçi hücreleri (kilit hücreleri = kapatma hücreleri) denilen fasulye şeklinde iki adet hücreden oluşur.

- İki bekçi hücresi epidermis hücreleriyle kuşatılmış ve çukur kısımları birbirine bakacak şekilde yerleşmiştir.

-Bekçi hücreleri arasında gözenek (por=açıklık) bulunur.

-Bekçi hücrelerinin stoma açıklığına bakan çeperleri kalın, epidermis hücrelerine bakan çeperi ise incedir.

- Çeperlerdeki bu kalınlık farkı, stomanın açılıp kapanmasında önemli rol oynar.

KURAK VE NEMLİ BÖLGE BİTKİLERİNDEKİ STOMANIN DURUMU

ÖZELLİK

KURAK BÖLGE

NEMLİ BÖLGE

 

Stoma sayısı

Az

Çok

Stoma yeri

Genellikle yaprağın altında

Yaprağın her iki yüzünde

Stoma yerleşme durumu

Epidermis çukurunda

Epidermis çıkıntısında

Stoma büyüklüğü

Küçük

Büyük

NOT: Tamamen su içinde bulunan bitkilerde, odun borusu ve stoma bulunmaz. Bunların epidermislerinde kloroplast bulunur.

B. STOMALARIN ÇALIŞMA MEKANİZMASI

- Stomaların açılıp kapanmasını sağlayan temel faktör stoma bekçi hücrelerindeki turgor basıncı değişiklikleridir.

-Bekçi hücre çeperlerdeki kalınlık farkı stomanın açılıp kapanmasında önemli rol oynar.

- A. STOMALARIN AÇILMASINDA FOTOSENTEZİN ETKİSİ

1. Gündüz fotosentezden dolayı bekçi hücrelerdeki glikoz miktarı artar.

2.Glikoz miktarındaki artış kilit (bekçi) hücrelerindeki ozmotik basıncı arttırır.

3. Ozmotik basıncı artan kilit hücreler komşu epidermis hücrelerinden su alır.

4. Kilit hücrelerdeki turgor basıncı artar.

5. Stoma açılır.

-B. STOMALARIN AÇILMASINDA K+ ETKİSİ

1. Gündüz ışık etkisi ile komşu epidermis hücrelerindeki K+’ları kilit hücrelere pompalanır. (Aktif olarak)

2. K+ iyonları artan, kilit hücrelerinde ozmotik basınç artar.

3. Ozmotik basıncı artan bekçi hücreler, komşu epidermis hücrelerinden ozmozla su alır.

4. Bekçi hücrelerinin turgor basıncı artar.

5. Stoma açılır.

-C. STOMALARIN AÇILMASINDA pH ETKİSİ:

1. Gündüzleri fotosenteze bağlı olarak kilit hücrelerindeki CO2 miktarı azalır.

2. CO2 ‘si azalan kilit hücrelerindeki pH yükselir.

3. pH’ın yükselmesi kilit hücrelerindeki bir enzimi (fosforilaz) aktifleştirir.

4. Bu enzim kilit hücrelerindeki nişastanın glikoza dönüşümünü sağlar. (Hidroliz)

5. Glikozu dolayısı ile ozmotik basıncı artan kilit hücreleri komşu epidermis hücrelerinden su alır.

6. Kilit hücrelerdeki turgor basıncı artar.

7. Stoma açılır.

-A. STOMALARIN KAPANMASINDA SOLUNUMUN ETKİSİ:

1. Geceleri solunum sonucu kilit hücrelerindeki glikoz miktarı azalır.

2. Glikozun azalması ozmotik basıncı düşürür.

3. Solunum sonucu oluşan su komşu epidermis hücrelerine gönderilir.

4. Kilit hücrelerindeki turgor basıncı azalır.

5. Stoma kapanır.

-B. STOMALARIN KAPANMASINDA K+ ETKİSİ:

1. Geceleri kilit hücrelerindeki K+’ları komşu epidermis hücrelerine pompalanır.

2. K+‘ların azalması ozmotik basıncı düşürür.

3. Ozmotik basınç düşünce komşu epidermis hücrelerine su geçişi olur.

4. Kilit hücrelerindeki turgor basıncı azalır.

5. Stoma kapanır.

C. STOMALARIN KAPANMASINDA pH ETKİSİ:

1. Geceleri solunuma bağlı olarak kilit hücrelerindeki CO2 miktarı artar.

2. CO2 ‘si artan kilit hücrelerinin pH‘ı düşer.

3. pH‘ın düşmesi kilit hücrelerindeki bir enzimi (fosforilaz) ters yönde çalıştırır ve nişasta sentezi gerçekleşir.

4. Glikozun azalması kilit hücrelerindeki ozmotik basıncı düşürür.

5. Nişasta sentezi ile oluşan su komşu epidermis hücrelerine gönderilir.

6. Kilit hücrelerindeki turgor basıncı azalır.

7. Stoma kapanır.

 

 

Çevresel faktörler stoma hareketlerini etkileyebilir.

-Örneğin topraktaki su miktarı yetersiz olursa gündüz açık olması gereken stomalar kapanır. Bitkiler su kıtlığı çekince mezofil hücrelerinde absisik asit hormonu üretilir. Bu hormon, bekçi hücrelerine stomaların kapatılması için uyarı gönderir. Böylece bitkinin su kaybı önlenmiş olur.

-Hücresel solunum yaprağın hava boşluklarında CO2 yoğunluğunu arttırarak stoma kapanmasını uyarır.

-Gün ortasındaki yüksek sıcaklıklar solunum hızını artırır; böylece yaprak içinde daha fazla CO2 birikir. Bu durumda bitkiler, stomalarını kapatarak su kaybını azaltır ve solunumla meydana gelen CO2 kullanıIarak fotosentezi sürdürür.

-Bir bitkiyi küçük bir karanlık odada tutsanız bile, stomalar açılıp ve kapanarak günlük ritimlerini sürdürürler. Bu durum bekçi hücrelerindeki içsel saat ile düzenlenir.

-Gündüz ışık etkisi ile bekçi hücrelerinin plazma zarında bulunan mavi ışık reseptörünü uyarır. Bu durum ATP ile çalışan proton pompalarının aktifleştirilmesini uyarır. Bunun sonucu olarak bekçi hücrelerinin K+ alımı artar. Ozmotik basıç artar. Komşu hücrelerinden su alınır ve stomalar açılır.

KONUNUN ÖZETİ

Stomaların açılmasına neden olan durumlar

Stomaların kapanmasına neden olan durumlar

Kilit hücrelerinde;

Kilit hücrelerinde;

Fotosentezin başlaması

Fotosentezin durup, solunumun devam etmesi

Glikozun artması

Gjikozun azalması

pH'ın artması

pH'ın düşmesi

Nişastanın hidrolizi

Nişasta sentezi

K+’larının artışı

K+’larının azalması

 


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR