BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

BİTKİLERDE HAREKET

-Bitkiler toprağa bağlıdırlar. Bu nedenle bitkilerde yer değiştirme şeklinde bir hareket görülmez. Ancak bir uyarı olduğunda yönelme (tropizma) ve durum değiştirme (nasti) hareketi yapabilir.

1. Tropizma Hareketleri: Bitkilerin çevreden gelen uyaranın yönüne bağlı olarak gerçekleştirdiği tepkidir.

-Tropizma hareketleri, bitkilerin sadece büyüyen ve uzayan kısımlarında meydana gelir.

-Eğer hareket uyarana doğru ise pozitif, zıt yönde ise negatif tropizma olarak adlandırılır.

-Başlıca tropizma çeşitleri:

a.Fototropzma: Bitkinin ışığa karşı gösterdiği yönelme hareketidir. Örneğin pencere önüne konan bir bitkinin güneşe doğru yönelmesi pozitif fototropizmadır.

-Bitkide büyümeyi sağlayan oksin hormonu Işık alan tarafta az, ışık almayan tarafta daha fazla bulunur. Bu nedenle ışık almayan taraftaki hücreler daha hızlı çoğalır, daha büyüktür. Bu da bitki gövdesinin güneşe doğru yönelmesine neden olur.

-İçinde su bulunan bir cam kapta yetiştirilen bitkinin gövdesi güneş ışığına doğru yönelirken (pozitif fototropizma) kökleri güneş ışığını tersine yönelir. Buna negatif fototropizma denir. 

Bitki fidesinde pozitif ve negatif fototropizma

Şekil: Bitki fidesinde pozitif ve negatif fototropizma

 

-Bitki filizleri (kleoptil) ile yapılan oksin hormonu deneyleri:

 

Bitki filizleri (kleoptil) ile yapılan oksin hormonu deneyleri

 

b. Geotropizma: Bitkilerin kök ve gövdelerinin yer çekimine karşı gösterdikleri yönelim hareketidir. Bitkilerin kökleri yer çekimine karşı pozitif geotropizma hareketi gösterirken gövdeleri negatif geotropizma gösterir.

Bitkide geotropizma a. Dik duran bitki b. Bitki yan yatırılıyor. c. Köklerde pozitif geotropizma, gövde de negatif geotropizma

Şekil: Bitkide geotropizma a. Dik duran bitki b. Bitki yan yatırılıyor. c. Köklerde pozitif geotropizma, gövde de negatif geotropizma

-Çimlenmiş bezelye tohumu ters çevrilerek nemli fanusa konulursa, gövdesinin yukarı, kökünün ise aşağı doğru kıvrılarak büyüdüğü gözlenmiştir.

-Yer çekimi bitkiyi her yönden eşit olarak etkilediğinde, kök ve gövde yer çekimine tepki göstermez. Örneğin saksıdaki bitkiyi yatay eksen etrafında dönen bir tablaya yerleştirilirse, kök ve gövdede geotropik davranış gözlenmez.

-Üzerinde çimlenmekte olan tohumların bulunduğu düzenek, yer çekimi ile merkez kaç kuvveti eşit olacak şekilde bir süre döndürüldüğünde; kök bileşke kuvveti yönünde, gövde ise kökün tersi yönde yönelir.

c.Haptotropizma: Bitkilerin dokunmaya karşı gösterdikleri tepkilere denir. Özellikle sarılıcı bitkiler destek dokusu zayıf olduğu için dik duramaz ve destek arar.

-Örneğin sarmaşıkların desteğe temas ettiğinde sarılması pozitif haptotropizmadır.

d. Kemotropizma: Bitki köklerinin toprakta bulunan çeşitli kimyasal maddelere karşı gösterdiği tropizma hareketleridir.

-Bitkinin kökleri gübre ve besin maddelerine pozitif, tuza, kirece karşı negatif kemotropizma gösterir. 

Bitkilerde kemotropizma

Şekil: Bitkilerde kemotropizma

Not: Bitkilerde üreme sırasında polen tüpünün embriyo kesesine doğru ilerlemesi de bir pozitif kemotropizmadır.

e. Travmatropizma: Bitki organlarının yaralanma nedeniyle gösterdikleri yönelme hareketlerine denir.

-Özellikle köklerde görülür. Bitkinin kökü yaralanırsa yaralanan bölgeden bir çeşit hormon salgılanır. Salgılanan bu hormonun etkisiyle kök, yara yönünün tersine doğru yönelir. Yara yıkanırsa hormon kaybolduğundan böyle bir tropizma görülmez.

-Genç bir bakla fidesi petri kutusunda ıslak filtre kâğıdı üzerine konur ve kök ucuna kızgın iğne dokundurularak yakılırsa yani orada bir yara oluşturulursa kökün yaradan uzaklaşarak aksi tarafa yöneldiği görülür. (Negatif travmatropizma)

f. Hidrotropizma: Bitki köklerinin suya doğru yönelim göstermesine denir.  Hidrotropizma her zaman pozitiftir.

2. Nasti Hareketleri: Bitkilerin uyaranın yönüne bağlı olmaksızın gerçekleştirdikleri harekete denir.

-Nasti hareketleri turgor basıncının değişimleri ile sağlanır.

-Nastide, uyartı hangi yönden gelirse gelsin bitki bütün kısımları ile uyarana tepki gösterir. Bunun için nasitide (+), (-) durumları yoktur.

-Nasti hareketlerine neden olan uyaranlar ısı, ışık, sarsılma, dokunma gibi dış çevre faktörleridir.

a.Fotonasti:  Çiçeklerin ortamdaki ışık şiddetine bağlı olarak açılıp kapanmasıdır. Örneğin akşamsefasının çiçekleri gündüz ışık şiddetine bağlı olarak kapanıp karanlıkta açılması

b.Termonasti:  Bitkilerde sıcaklık değişmelerinin sebep olduğu nasti hareketidir. Bu hareketler çiçeklerde sık görülür.

- Henüz tam açılmamış olan bir lale bulunduğu ortamdan 10-15 0C daha sıcak bir ortama konulursa birkaç dakika içinde çiçek tam açılır. Eğer aynı lale tekrar önceki ortamına alınırsa düşük sıcaklığın etkisiyle lalenin taç yaprakları kapanır.

c. Sismonasti: Bitkide sarsıntı ve dokunma ile meydana gelen turgor değişimleri sonucu ortaya çıkan hareketlerdir.

-Küstüm otunun (Mimoza pudica) yapraklarının kapanması, Böcekçil bitkinin yapraklarının böceğin yaprağa dokunmasıyla kapanması örnek verilebilir.

 


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR