BİYOLOJİ PORTALI

Bu yazıyı paylaşabilirsiniz

BİTKİLERDE TERLEME ve GUTASYON

-Bitkiler su kaybı terleme ve guttasyon olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.

1. TERLEME (SUYUN BUHAR ŞEKLİNDE KAYBI)

-Bitkilerin buharlaşma yoluyla su kaybetmelerine terleme denir.

-Terlemenin büyük bir bölümü (yaklaşık %90) stoma ile gerçekleşirken, geri kalanı ince olan kutikuladan yapılır.

Terlemenin stomalarda fazla olmasının sebebi; hem mezofil hücrelerinin nemli olması hem de CO2 girişi için stomaların açık olması, hava ile temas eden su moleküllerinin buharlaşmasına yol açmasıdır.

Terlemenin bitkiye sağladığı avantajlar:

-Isıyı ayarlar.

-Boşaltımı sağlayarak su dengesini ayarlar.

-Topraktan su ve mineral alınmasını kolaylaştırır.

-Odun borularındaki iletimi hızlandırır.

2. GUTASYON (SUYUN SIVI ŞEKLİNDE KAYBI)

-Topraktaki su miktarının ve havadaki nemin yüksek; bitkide terlemenin düşük olduğu zamanlarda köklerden giren su, kök basıncının etkisiyle yapraklardaki hidatotlardan su damlaları hâlinde dışarı atılır. Bu olay damlama (gutasyon) denir.

-Damlama nemli iklim şartlarında yetişen bitkilerde görülür. İlkbaharda sabahın erken saatlerinde çimen, domates, çilek vb. bitkilerin yaprak kenarlarında su damlacıkları hâlinde damlama görülür.

Gutasyonu “çiğ” ile karıştırmamak gerekir. Çiğ, yaprağın kenar ve ucunda değil, üst yüzeyinde oluşur.

-Terleme ile guttasyon arasındaki farklar:

TERLEME

GUTASYON (DAMLAMA)

Suyun buhar halinde atılmasıdır.

Suyun sıvı halde atılmasıdır.

Sadece su atılır

Su ve suda çözünmüş mineraller atılır.

Havanın emme kuvveti etkisi ile olur.

Kök basıncı etkisi ile olur.

Stomalardan, lentisellerden ve ince olan kutikula yüzeyinden yapılır.

Hidatotlardan yapılır.

“Yaprağın su buhar basıncı> Havanın su buhar basıncı” bağıntısı sağlandığında yapılır.

Sabahın erken saatlerinde çok nemli ortamda “Yaprağın su buhar basıncı> havanın su buhar basıncı” bağıntısı sağlandığında yapılır

Stoma ile hidatot arasındaki farklar;

STOMA

HİDATOT

Epidermis kökenlidir.

Epidermis kökenlidir.

Canlıdır.

Canlıdır.

Fotosentez yapar.

Fotosentez yapmaz.

Açılıp kapanabilir.

Sürekli açıktır.

Sadece su atar.

Tuzlu su atar. (Mineralli)

Suyu buhar halinde atar. (Terleme = (Transpirasyon)

Suyu damlalar halinde atar.(Damlama=Gutasyon)

-Terlemeyi etkileyen faktörler:

A. Terlemeyi etkileyen bitkinin anatomik özellikleri:

-Yaprak yüzeyinin genişliği

-Kutikula kalınlığı

-Stoma sayısı ve yapraktaki konumu

- Yapraktaki tüy miktarı

-İletim demetlerinin sayısı ve gövdedeki dağılımı

B. Terlemeyi etkileyen çevresel faktörler:

Çevresel faktörler

Grafiği

1. Havanın nemi: Havanın nemi arttıkça terleme azalır.

2.Rüzgâr: Rüzgâr şiddetinin artması terlemeyi arttırır.

 

 

 

NOT: Rüzgâr atmosfer basıncını azalttığı ve yaprak yüzeyindeki suyu uzaklaştırdığı için terleme hızını artırır.

3. Sıcaklık: Sıcaklığın aşırı derecede artması, terlemeyi önce artıtırır, sonra da azaltır.

 

 

4. Işık şiddeti: Belirli bir orana kadar artışı terlemeyi artırır.

 

5. Topraktaki su miktarı: Belirli bir orana kadar artışı terlemeyi artırır.

 

6. Kilit hücrelerindeki CO2 miktarı: CO2 miktarının artması terlemeyi azaltır.

 

 

NOT: Kilit hücrelerinde CO2 miktarının artması, pH'ı azaltır. Bu durumda glikoz nişastaya çevrilir. Böylece osmotik basınç azalır. Stomalar su kaybeder, turgor basıncı azalır ve stomalar kapanır. Terleme azalır.

-Yapraktaki CO2 miktarı belli bir seviye altına düşerse kilit hücrelerindeki pH yükselir. Nişasta glikoza hidroilz olur. Ozmotik basınç artar. Komşu hücrelerinden su almaya başlar. Turgor basıncı artar. Stomalar açılır. Terleme artar.

7. Atmosferdeki CO2 miktarı: Belirli bir orana kadar artışı terlemeyi artırır. Sonra sabit kalır.

 

 

NOT: Terleme hem gündüz hem de gece gerçekleşir. Terleme hızı geceye göre daha fazladır.

 

 

 

KURAK ve NEMLİ BÖLGE BİTKİLERİNİN KARŞILAŞTIRILMAASI

ÖZELLİK

KURAK BÖLGE

NEMLİ BÖLGE

Yaprak yüzeyi

Dar

Geniş

Kutikula kalınlığı

Kalın

İnce

Yapraktaki tüy miktarı

Çok

AZ

Yaprak damarı

Az

Çok

Kök çeşidi

Kazık kök

Genellikle saçak kök

Kök ozmotik basıncı

Yüksek

Düşük

Kök emici tüy sayısı

Çok

Az

Stoma sayısı

Az

Çok

Stoma yeri

Genellikle yaprağın altında

Yaprağın her iki yüzünde

Stoma yerleşme durumu

Epidermis çukurunda

Epidermis çıkıntısında

Stoma büyüklüğü

Küçük

Büyük

 

user profile image
Bengisu gönderdi.
14.9.2017 / 22.27

Teşekkürler. Çok faydası oldu.

user profile image
oturan adam gönderdi.
29.10.2017 / 11.25

bazı şeyler tam olarak oturdu teşekkür ederim


Yorum Bırak



DİĞER BAŞLIKLAR

KONU BAŞLIKLARI

POPÜLER KONULAR